Toplam 3 adet sonuctan sayfa basi 1 ile 3 arasi kadar sonuc gösteriliyor
  1. #1
    DiLo$ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Title
    Aileden Biri
    Üyelik tarihi
    24.Ocak.2009
    Mesajlar
    3,217
    Konular
    2897
    Aldığı Beğeni
    0
    Verdiği Beğeni
    0

    zazaca ögrenmek isteyenler girsin ?

    Hemen söylemeliyiz ki, Zazaca’da her kelime ya eril, ya da dişildir. Bu özelliğin beraberinde getirdiği kuralları var. Bu gerçeklik, Zazaca için ‘olmazsa olmaz’dır. Zazaca"da dişil cins şeyleri nitelendiren sıfatların sonuna E soneki gelir. (Raye, dewe, şuke, şilane, dare vb) Dişil kelimelerin işaret sıfatları da, ‘NA’, ‘A’ dır. (Na dewe—A dewe, Na raye—A raye vb.) Eril sıfatları ‘NO’, ‘O’ dur. (No ko—O ko, No lacek —o lacek vb.) Zazaca’nın bazı yöre ağızlarında, kimi kelimelerin farklılıkları gibi, bazı harfler de değişmiş ya da kaymış. Örneğin Dersim ağzında ‘C’ harfi daha çok ‘Z’ olarak kaymış (Lacek—lazek—xece—xeze, vace—vaze vb.). Bunun gibi ‘K’ harfi de, bazı yöre ağızlarında ‘C’ olarak kaymış. (Kê-çê, Kêneke- çêneke vb).

    Zazacada iki sesli harf yan yana gelmez. Böylesi durumda araya daha çok lsquo;Y’ harfi, istisna olarak da ‘W’ harfi girer. (Ko—Koyê ma, Ga—gayê ma Ez karêr ra wa)


    Bütün yasakların, inkârların kuşatmasında, yazılı dili ve kendisini özgürce ifade etmesinin engellerinin uzun lanet tarihini göz önüne alırsak, bu gerilemeler, kayıplar, yöresel ağızların, bulanıklıkların olmasında şaşılacak bir durum yok. Zengin bir kökene sahip dilimize yaşatılan ‘yok etme’ enkazının’ içindeyiz. Her kese bu ‘enkaz’da görev düşüyor. Her kes kendi inkârına cevap olmalı. Her kes kendi inkârını yenmeli. İnkâr bizi değil, biz inkârı bitirmeliyiz. Yanlışlıklarımızdan, ek***liklerimizden, hatalarımızdan korkmaya hakkımız yok diye düşünüyorum.


    Evet, dil bir eğitim sorunudur da. Dilin gelişimi özgür kullanılma ortamına da bağlı. Fakat bunun gerçekleşmesi için, bu bilgi çağının imkânlarında, deyim yerindeyse ‘belirsizliğin şafaklarını’ beklemeye de gerek yok. Kim bildiği yöresinin ağzını kullanırsa kulansın, kim ne biliyorsa ‘bohçasını açsın’.’yew de, yo da, ju da, zu da hepsi ‘Bir’dir ve bizimdir.


    Türkçe açıklamaya gerek duyulmadan, dilimizi her alanda günlük hayatımıza koyacağımız o ‘tarihsel müjde’li günleri yaşamamız umuduyla...




    · Alfabe Ve Temek Bilgiler


    Zazaca alfabede otuz bir harf mevcuttur.


    Büyük harfler:
    A B C Ç D E Ê F G H I İ J K L M N O P Q R S Ş T U Ü V W X Y Z


    Küçük harfler:
    a b c ç d e ê f g h ı i j k l m n o p q r s ş t u ü v w x y z


    Sesli harfler:
    A E Ê I İ O U Ü


    Ê Q W X harflerin okunuşu:


    Ê: Bê-gel, Mê-gelme, nê-hayır, karêr-Kârer, zonê ma-bizim dilimiz, nonê mı-benim ekmeğim, dên-borc, torcên-balta, vêşaniye-açlık


    Q: qemer-esmer, qelınd-(evliliklerde başlık parası) hediye, qaşo-sözde, güya, qey-neden, ne için, qeder-kader


    W: welat-ülke, ware-yayla, wer-yiyecek, wele-toprak, wendene-okumak, wayir-sahip, şewe-gece, kewra-kirve, hewn-uyku


    X: xal-dayı, xelate-hediye, ödül, xurt-güçlü, xori-derin, xemılnayene-süslenmek, xezguni-evlilik için kız istemeye gitmek


    Kişi Zamirleri:


    Ez - Ben
    Tı - Sen
    O - O (eril)
    A - O (dişil)
    Ma - Biz
    Şıma - Siz
    İna/İnan - Onlar



    Zamanlar



    Gün Zamanları:
    Lêl - Şafak eveli alaca karanlık
    Zerq - Güneş ışınlarının ilk yansıdıgı vakit
    Sodır - Sabah
    Peroc - Öğle
    Muxurbe - Akşam eveli vakit
    Şan - Akşam
    Şewe - Gece
    Nêmê şewe - Gece yarısı


    Genel Zamanlar:
    Ewro - Bu gün
    Meste - yarın
    Buro - Öbürgün
    Bultero - Bir öbürki gün
    Vızêri - Dün
    Perêy - Dünden evelki gün
    Emşo - Bu akşam
    Sere - Yıl
    Emser - Bu yıl
    Par - Geçen yıl
    Pêrar - Daha evelki yıl



    Günlük Selamlaşmalar



    Mabe xêr - Merhaba
    Sodır be xêr - İyi/hayırlı sabahlar
    Sodırê to be xêr - Sana hayırlı sabahlar
    Perocê to be xêr - Sana iyi/hayırlı öğleler
    Demê to be xêr - (içinde bulunduğun) Anın/vaktin hayırlı olsun, merhaba
    Muxurbê to be xêr - (akşam evvelki vaktin) Hayırlı olsun, merhaba
    Şanê to be xêr - İyi akşamlar
    Şewa to be xêr - İyi geceler


    (Bütün bu selamlaşmalarda, ‘siz, sizin’ diye hitap edildiğinde ‘şıma’ şeklinde ‘siz, size’ ait olur. ´Sodırê şıma be xêr, şewa şıma be xêr, Demê şıma be xêr’ gibi)

    Bağlaçlar

    Zazaca`da Bazı Bağlaçlar

    1- Eke: Eğer, şayet
    2- Ke: (a- şartlı durumları belirtir b- aktif durumlarda yapan, eden halleri belirtir)
    3- Çıke: Ne ki, çünkü
    4- Oxro ke: Meğerki (oysaki)
    5- Çı esto ke: Ne var ki
    6- Coka ke: Ondandır ki, o nedenledir ki,
    7- Seba ke: (...dığından, ...duğundan dolayı) o nedenle
    8- Çı hêfo ke: Ne yazık ki, maalesef
    9- U: ve
    10- Ebe: İle


    1- EKE ile ilgili örnekler:

    a- EKE ez non bori, bena mırd: Eğer ekmek yersem, tok olurum
    b- Ez bena mırd EKE ez non bori: Ben tok olurum, eğer ekmek yersem
    c- EKE (ez )zonê ma qesi bıkeri, şa bena: Eger (ben) dilimizi konuşursam, mutlu olurum
    d- (ez) şa bena EKE zonê ma qesi bıkeri: (Ben) mutlu olurum eğer dilimizle konuşursam
    e- EKE (ez) to reyna bıveni, zaf kêfweş bena:
    Seni bir daha görürsem eğer, çok neşeli olurum.
    f- (ez) zaf kêfweş bena EKE to reyna bıveni:
    Çok neşeli olurum eğer seni bir daha görürsem
    g- EKE (tı) wazena ma qesi bıkıme: Eğer(sen) istiyorsan biz konuşalım
    h- (ma) qesi bıkıme EKE tı wazena: (Biz) konuşalım eğer sen istiyorsan.


    2- KE bağlacı ile ilgili örnekler:

    a- Cenika KE yêna: Gelen kadın
    b- MerıkoKE yêno: Gelen adam
    c- DewaKE asena: Görülen köy
    d- DomanoKE berbeno: Aglayan çocuk
    e- KesoKE huno: Gülen kişi
    f- KênekaKE benuşt çuna: Sakız çiğneyen kız
    g- NeweşoKE naleno: İnleyen hasta
    h- CenikaKE yena, cirana mına: Gelen kadın benim komşumdur.
    ı- MerıkoKE E sono braye mıno: Giden adam kardeşimdir.
    i- DewaKE asena dewa mawa: Görülen köy bizim köyümüzdür.
    j- DomanoKE berbeno neweso: Ağlayan çocuk hastadır.
    k- KesoKE huno dewıjé mao: Gülen kişi bizim köylümüzdür.
    l- KênekaKE benuşt cuna wastiya mına: Sakız çiğneyen kız benim sevgilimdir.
    m- NewesoKE naleno apé mıno: İnleyen hasta benim amcamdır.

    KE bağlacına bir başka fonksiyondan örnekler:

    a- Tı KE yena, ez yena: Sen geliyorsan ben gelirim.
    b- Tı KE vesana non bore: Açsan ekmek ye.
    c- Zımıstan KE béro, ez sona xarpıt: Kış gelirse ben elazıga giderim.
    d- Ez KE to vénena, zeré mın veşeno: Seni görürsem içim yanıyor.
    e- Tı KE soré ez berbena: Sen gidersen ağlarım.
    f- Welaté ma KE xoserbo, ma zone xo mekteban de mısenime:
    Ülkemiz bağımsız olursa biz dilimizi okullarda öğreneceğiz.
    g- Kam KE baqılo zonê xo mıseno: Kim akılıysa dilini öğrenir.
    h- Tı KE newesa, mé: Sen hastaysan gelme.
    ı- Tı KE mı fam nêkena ez sebıkerine?:
    Sen beni anlamıyorsan ben ne yapayım?


    3- ÇIKE ile ilgili örnekler:

    a- Ez ebe to qesi nekena, ÇIKE tı newazena mın fam bıkerê:

    Ben senin ile konuşmuyorum çünkü sen beni anlamak istemiyorsun.
    b- Ez neşıkina bıwani, ÇIKE ez neşiya mekteb:
    Ben okuyamıyorum çünkü ben okula gitmedim.
    c- Ez beşe nekena na kemere berz bıkerine, ÇIKE zaf gırana:
    Ben bu taşı kaldıramıyorum, çünkü çok ağırdır.
    d- Ez neşıkina muzırde ravéri, ÇIKE aj(z)me nezanena:
    Ben Munzur’dan geçemem, çünkü yüzme bilmiyorum.
    e- Ez are nekena,ÇIKE ez mırda: Ben kahvaltı yapmıyorum, çünkü ben tokum.
    f- A tersena, ÇIKE a tersonek a: O(Dişil) korkuyor, çünkü o korkaktır.
    g- O terseno, ÇIKE o tersonek o: O(eril) korkuyor, çünkü o korkaktır.
    h- Ma nıka sonime, ÇIKE dereng o: Biz şimdi gidiyoruz, çünkü geçtir.

    4- OXRO KE ile ilgili örnekler:

    a- Mın wast ez sori kê ciranê xo, OXRO KE ciranê mın kê de niyo:
    Komşumun evine gitmek istedim, oysaki komşum evde değil.
    b- Lerzan ewro niyame kar, OXRO KE nêweşo:
    Lerzan bugün işe gelmedi, oysaki (meğerki) hastadır.
    c- Trêne niyame, OXRO KE mın trêne remna:
    Tren gelmedi, oysa ki ben treni kaçırmışım.


    5- ÇI ESTO KE ile ilgili örnekler:

    a- Ez wazena tayêna vındine, ÇI ESTO KE waxtê mın çino:
    Biraz daha kalmak istiyorum, ne var ki zamanım yok
    b- No doman wazeno bıwano ÇI ESTO KE bê keso:
    Bu çocuk okumak istiyor, ne var ki kimsesizdir.
    c- No bostan zaf weş o, ÇI ESTO KE wayir merd:
    Bu bahçe çok hoştur, ne var ki sahibi öldü.


    6- COKA KE ile ilgili örnekler:

    a- Şıliye varena, COKA KE ez niyama: Yağıyor ondan dolayı gelmedim.
    b- Waxtê mın çini bi, COKA KE mın to ra telefon nêkerd:
    Zamanım yoktu ondan dolayı sana telefon etmedim.
    c- Raya mın duriya, COKA KE ez wazena nıka sorine:
    Yolum uzaktır, ondandır şimdi gitmek istiyorum.


    7- SEBA KE ile ilgili örnekler:

    a- Ez şona üniversita, SEBA KE wazena bıbi malım, wanena:
    Okuyup öğretmen olmak istediğim için üniversiteye gidiyorum.
    b- SEBA KE meymanê mın ame, ez ewro kê de menda:
    Misafirim geldiği için, bu gün evde kaldım.
    c- Ez her amnan sona dewe, SEBA KE ez dewe hes kena:
    Her yaz köye gidiyorum, köyü sevdiğim için.
    d- SEBA KE ez dewe hes kena, her amnan sona dewe:
    Köyü sevdiğim için, her yaz köye giderim.


    8- ÇI HÊFO KE ile ilgili örnekler:

    a- Mın wast şıma bıvêni, ÇI HÊFO KE şıma şi bi:
    Sizi görmek isterdim, maalesef (ne yazık ki) siz itmiştiniz.
    b- A roce wêyve çini bi, ÇI HÊFO KE hard lerca:
    O gün düğün yoktu, ne yazık ki (maalesef) deprem oldu.
    c- Ciranê mın kar ca vırda, ÇI HÊFO KE nêweşo:
    Komşum işi bıraktı maalesef (ne yazık ki) hastadır.


    9- U ile ilgili örnekler:

    a- Çep U rast: Sol ve sağ.
    b- Ez U to: Ben ve sen.
    c- Cafer şi U ame: Cafer gitti ve geldi.
    d- Dewa ma U dewa şıma: Bizim köy ve sizin köy
    e- Cênike U kêneke piya şi: Kadın ve kız birlikte gittiler.

  2. #2
    DiLo$ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Title
    Aileden Biri
    Üyelik tarihi
    24.Ocak.2009
    Mesajlar
    3,217
    Konular
    2897
    Aldığı Beğeni
    0
    Verdiği Beğeni
    0
    10- EBE ile ilgili örnekler:

    a- Ez EBE zengel hard kınena: Ben kazma ile yer kazıyorum.
    b- Hesen EBE trêne sono kar: Hasan tren ile işe gidiyor.
    c- Hunermend EBE hunerê xo kıfş beno: Sanatçı sanatı ile belli olur.


    · Dişil ve Eril Sıfat Örnekleri



    Eril ve Dişillerde Cins Şeyleri Nitelendiren Sıfatlarla İlgili Bazı Örnekler:


    1- Eril (Nêri)

    NO O, Bu
    NO mordem baqıl O/Bu adam akılıdır
    NO lacek wanen O/Bu Çocuk okuyor
    NO ko zaf berz O/Bu dağ çok yüksektir
    NO reng sur O/Bu renk kırmızıdır
    NO hêga vaşın O/Bu tarla otludur
    NO astor vêşan O/Bu at açtır
    NO bar gıran O/Bu yük ağırdır
    NO kê germ O/Bu ev sıcaktır
    NO wer şenık O/Bu yiyecek azdır
    NO non nerm O/Bu ekmek yumuşaktır


    2- Dişil (Maki)

    NA A
    NA cenike baqıl A Bu kadın akılıdır
    NA kêneke son A Bu kız gidiyor
    NA trêne derg A Bu tren uzundur
    NA raye kılm A Bu yol kısadır
    NA mayine têşan A Bu at (dişil, Türkçe’de özel adı yok)susamış
    NA dewe gırs A Bu köy büyüktür
    NA kemere gıran A Bu taş ağırdır
    NA pêşkire rengın A Bu mendil renklidir
    NA saye şirın A Bu elma tatlıdır
    NA muriye nerm A Bu armut yumuşaktır



    Eril (Nêri) Dişil (Maki)
    a- (NO) Ciran (Bu) komşu (NA) CiranE
    b- (NO) Mudur (Bu) müdür (NA) MudurE
    c- (NO) Malım (BU) öğretmen (NA) MalımE
    d- (NO) Dewıj (BU) köylü (NA) DewıjE
    e-(NO) Faşist (BU) faşist (NA) FaşistE
    f- (NO) Doxtor (BU) doktor (NA) DoxtorE
    g- (NO) Feqir (BU) fakir (NA) FeqirE
    h- (NO) Nêweş (BU) hasta (NA) NêweşE
    ı- (NO) Meyman (BU) misafir (NA) MeymanE
    i- (NO) Tersonek (BU) korkak (NA) TersonekE
    j- (NO) Wayir (BU) sahib (NA) WayirE
    k- (NO) Karêrıj (BU) Karerli (NA) KarêrıjE
    l- (NO) Çewlıgıj (BU) Çewlikli (NA) ÇewlıgıjE



    Zazaca`da Tekil ve Çoğul


    Yalın haldeki isimlerin çoğulu, kural olarak isimlerin sonuna ‘i’ soneki gelerek yapılır:

    1- Sessiz harfle biten isimlerde:


    Tekil Çoğul
    a- Por Sac Pori Saçlar
    b- Qor Bacak Qori Bacaklar
    C- Vaş Ot Vaşi Otlar
    d- Doman Çocuk Domani Çocuklar
    e- Hewr Bulut Hewri Bulutlar
    f- Kıtap Kitap Kıtapi Kitaplar
    g- Zern Altın Zerni Altınlar
    h- Tırk Türk Tırki Türkler
    I- Bıroş Kova Bıroşi Kovalar
    i- Dest El Desti Eller


    2- Dişil olup da ´e` ile biten isimler, çoğul hal aldıklarında ´e` düşer yerine ´i` alır:


    Tekil Çoğul
    a- Saye Elma Sayi Elmalar
    b- Muriye Armut Muriyi Armutlar
    C- Waye Bacı Wayi Bacılar
    d- Maye Anne Mayi Anneler
    e- Bıze Keçi Bızi Keçiler
    f- Dewe Köy Dewi Köyler
    g- Goze Ceviz Gozi Cevizler



    3- Eril olup da ´e` ile biten isimlerin çoğul durumlarında sonuna ´i` gelir ve iki sesli harf arasına ´y` kaynaşma harfi girer:


    Tekil Çoğul
    a- Nuştane Yüzük Nuştaneyi Yüzükler
    b- Goşare Küpe Goşareyi Küpeler
    C- Şane Tarak Şaneyi Taraklar
    d- Areye Değirmen Areyeyi Değirmenler
    e- Adırge Çakmak Adırgeyi Çakmaklar


    · Tek ve Çok Heceli Sözcükler


    Zazaca’da sözcükleri seslendirme bakımından:
    1- a- Tek heceli sözcükler / b- Çok heceli sözcükler
    2- Birleşik Kelimeler


    1- Tek heceli sözcükler ile ilgili bazı örnekler:


    a- Bar Yük
    b- Par Geçen yıl
    c- Cêr Aşağı
    d- Berz Yüksek
    f- Mıx Çivi
    g- Cor Yukarı
    h- Wer Yiyecek
    ı- Non Ekmek
    i- Ko Dağ
    j- Şıt Süt



    2-Çok heceli sözcükler ile ilgili bazı örnekler:


    a- Bostan Bahçe
    b- Azmên Gökyüzü
    c- Neqebe Vadi
    d- Kewer Kapı
    e- Tewer Dışarı
    f- Mêyman Misafir
    g- Zımıstan Kış
    h- Payiz Sonbahar
    ı- Tari Karanlık
    i- Newe Yeni



    3-Birleşik kelimeler ile ilgili bazı örnekler:


    a- Sareberz Başı dik
    b- Çımsur Gözü kırmızı
    c- Sarewesiye Baş sağlığı
    d- Destteng Eli dar, cimri
    e- Porkej Sarı saçlı
    f- Zerenerm Yumuşak huylu, içi yumuşak
    g- Gonigerm Sıcak kanlı
    h- Sarehışk Sert kafalı
    ı- Runerm Yumuşak yüzlü
    i- Rusiya Yüzü kara (utanılacak bir şey yapmış)


    · Zıt Anlamlı Kelimeler
    1-Zıt Anlamlı Bazı Kelimeler


    a- Serd Soğuk Germ Sıcak
    b- Tari Karanlık Rostiye Aydınlık
    c- Zaf Çok Senık Az
    d- Derg Uzun Kılm Kısa
    e- Nerm Yumusak Hışk Sert
    f- Hıt Yas Zuya Kuru
    g- Hira Genis Teng Dar
    h- Pır Dolu Tal Bos
    ı- Vêsan Ac Mırd Tok
    i- Rast Dogru Çewt Eğri
    j- Rast Sag Çep Sol
    k- Cêr Aşagı Cor Yukarı
    l- Siya Siyah Sıpê Beyaz
    m- Duri Uzak Nêzık-Nêzdi Yakın
    o- Zane Bilen-Bilgili Nezan Bilmeyen-Cahil
    ö- Piya Birlikte-Beraber Ciya Ayrı
    p- Ser Baş-Üst Bıne Alt
    r- Dost Dost Dısmen Düşman
    s- Rew Erken Herêy-Dereng Geç



    2. Haftanın Günleri


    Dışeme Pazartesi
    Sêşeme Salı
    Çarşeme Çarşamba
    Pancşeme Perşembe
    İni- (êni) Cuma
    Şeme Cumartesi
    Ju(zu,yew) şeme Pazar



    3. Mevsimler


    Usar(wısar) İlkbahar
    Aman Yaz
    Payiz Sonbahar
    Zımıstan Kış



    4-Yer ve Yönler

    A- Yönler


    Vakur Kuzey
    Başur Güney
    Rojhılat Doğu
    Rojawan Batı
    Vakurê Rojhılati Kuzeydoğu
    Vakurê Rojawani Kuzeybatı
    Başurê Rojhılati Güneydoğu
    Başurê Rojawani Güneybatı


    B- Yer Sözcükleri


    Nahet Bu taraf
    A het O taraf
    Naca-İta Bura
    Aca Ora
    Dot O taraf, o yan
    Bot Bu taraf, bu yan
    Naver Bu yan
    Bover O yan
    Cêr Aşağı
    Cor Yukarı
    Ver Ön
    Pey Arka
    Davacêr Yokuş aşağı, aşağıya doğru
    Davacor Yokuş Yukarı, Yukarıya doğru


    · Aylar - Renkler - İnsan Vücudu
    Aylar


    Çele
    Sıbate-Gurcıke
    Adare
    Nisane
    Gulane
    Hezirane
    Temmuze
    Tebaxe
    Êlule
    Oktobre
    Teşrine
    Kanune Ocak
    Şubat
    Mart
    Nisan
    Mayıs
    Haziran
    Temuz
    Agustos
    Eylül
    Ekim
    Kasım
    Aralık



    2. Haftanın Günleri


    Dışeme Pazartesi
    Sêşeme Salı
    Çarşeme Çarşamba
    Pancşeme Perşembe
    İni- (êni) Cuma
    Şeme Cumartesi
    Ju(zu,yew) şeme Pazar



    3. Mevsimler


    Usar(wısar) İlkbahar
    Aman Yaz
    Payiz Sonbahar
    Zımıstan Kış



    4-Yer ve Yönler

    A- Yönler


    Vakur Kuzey
    Başur Güney
    Rojhılat Doğu
    Rojawan Batı
    Vakurê Rojhılati Kuzeydoğu
    Vakurê Rojawani Kuzeybatı
    Başurê Rojhılati Güneydoğu
    Başurê Rojawani Güneybatı


    B- Yer Sözcükleri


    Nahet Bu taraf
    A het O taraf
    Naca-İta Bura
    Aca Ora
    Dot O taraf, o yan
    Bot Bu taraf, bu yan
    Naver Bu yan
    Bover O yan
    Cêr Aşağı
    Cor Yukarı
    Ver Ön
    Pey Arka
    Davacêr Yokuş aşağı, aşağıya doğru
    Davacor Yokuş Yukarı, Yukarıya doğru


    · Aylar - Renkler - İnsan Vücudu
    Aylar


    Çele
    Sıbate-Gurcıke
    Adare
    Nisane
    Gulane
    Hezirane
    Temmuze
    Tebaxe
    Êlule
    Oktobre
    Teşrine
    Kanune Ocak
    Şubat
    Mart
    Nisan
    Mayıs
    Haziran
    Temuz
    Agustos
    Eylül
    Ekim
    Kasım
    Aralık



    Renkler


    Sur
    Siya
    Qer
    Çeqer
    Zerd
    Sıpê
    Kewe
    Kesk
    Şalên-Qeweyi Kırmızı
    Siyah
    Kara
    Sarı
    Altın sarısı
    Beyaz
    Mavi
    Yeşil
    Kahverengi



    İnsan Vücudu


    Sare
    Çare
    Buri
    Pıjangi
    Pırnıke
    Alışke-Gepe
    Lew-
    Lewo serên
    Lewo binên
    Fek
    Dıdan
    Zon
    Qırıke
    Vıle
    Belıke
    Sêne
    Herme
    Aste
    Qefsıng
    Gulılıke
    Bibıke
    Made-Vêre
    Roqıla-Loqare
    Pize
    Cigere
    Xapa hermi
    Xapa lınge
    Zend
    Qıneste
    Zerri-Zeriya bele
    Paqe-Qor
    Zani
    Lınge
    Bêçıke
    Bêçıka desti
    Bêçıka lınge
    Dest
    Aşmaqê feki
    Kefe
    Kefa desti
    Kortıke
    Miyane
    Pışti
    Boçık
    Dose
    Çeng
    Nênug Bas
    Alın
    Kaş
    Kirpik
    Burun
    Yanak
    Dudak
    Üst dudak
    Alt dudak
    Ağiz
    Diş
    Dil
    Boğaz
    Boyun
    Gırtlak
    Göğüs
    Kol
    Kemik
    Göğüs kafesi
    Göz yuvarlaği
    Göz bebeği
    Mide
    Bağırsak
    Karın
    Ciğer
    El bileği
    Ayak bileği
    Dirsek
    Kalça
    Kalb
    Bacak
    Diz
    Ayak
    Parmak
    El parmağı
    Ayak parmağı
    El
    Damak
    Aya
    El ayası
    Ense
    Bel
    Sırt
    Omurganın alt ucu
    Omuz
    Omuz başı
    Tırnak

  3. #3
    DiLo$ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
    Title
    Aileden Biri
    Üyelik tarihi
    24.Ocak.2009
    Mesajlar
    3,217
    Konular
    2897
    Aldığı Beğeni
    0
    Verdiği Beğeni
    0
    Zazaca'da Emir Kipi
    a- Zazacada emir kipi genellikle olumluluk hali: BI, BE ile yapılır
    b- Olumsuzluk hali: ME ile yapılır


    Bazı örnekler


    a- Amayene
    Ez yena
    Ma yênime
    Tı yêna
    Sıma yênê Gelmek
    Ben geliyorum
    Biz geliyoruz
    Sen geliyorsun
    Siz geliyorsunuz

    Emir (Olumlu) Hali:



    BÊrê Gel (tekil durum)
    Gelin (çogul durum)

    Olumsuzluk Hali:



    MÊrê Gelme (tekil durum)
    Gelmeyin (çoğul durum)




    b- Rotene
    Ez roşena
    Tı roşena
    Ma roşenime
    Şıma roşene Satmak
    Ben satıyorum
    Sen satıyorsun
    Biz satıyoruz
    Siz satıyorsunuz

    Emir (Olumlu) Hali:


    BIroşe
    BIroşê Sat (tekil durum)
    Satın (çogul durum)

    Emir (Olumsuz) Hali:


    MEroşe
    MEroşê Satma (tekil durum)
    Satmayın (çoğul durum)




    d- Dırnayene
    Ez dırnena
    Tı dırnena
    Ma dırnenime
    Şıma dırnene Yırtmak
    Ben yırtıyorum
    Sen yırtıyorsun
    Biz yırtıyoruz
    Siz yırtıyorsunuz

    Emir (Olumlu) Hali:


    BIdırne
    BIdırnê Yırt (tekil durum)
    Yırtın (çoğul durum)

    Emir (Olumsuz) Hali:


    MEdırne
    MEdırnê Yırtma (tekil durum)
    Yırtmayın (çoğul durum)



    c- Şutene
    Ez şuna
    Tı şuna
    Ma şunime
    Şıma şunê Yıkamak
    Ben yıkıyorum
    Sen yıkıyorsun
    Biz yıkıyoruz
    Siz yıkıyorsunuz

    Emir (Olumlu) Hali:


    BIşuye
    BIşuyê Yıka (tekil durum)
    Yıkayın (çoğul durum)

    Emir (Olumsuz) Hali:


    MEşuye
    MEşuyê Yıkama (tekil durum)
    Yıkamayın (çoğul durum)


    · Zazaca'da Fiil

    Zazaca’da yapılarına göre üç kısım fiil vardır:
    1- Basit fiiller
    2- Türemiş filler
    3- Bileşik fiiller


    1-Basit Fiiller

    Bunlar başka bir kelime yardımıyla türemeyen, tek kelimeyle olan fiillerdir.

    Bazı Örnekler

    Berdene - Götürmek, Ardene - Getirmek, Werdene - Yemek
    Şımıtene - İçmek, Wastene - İstemek, Şiyene - Gitmek, Biyene - Olmak

    2-Türemiş Fiiller

    Fiil önekinin, kimi fiillerin önüne gelmesiyle oluşur.

    Bazı Örnekler:

    Ca+Kerdene - Cakerdene - Yerleştirmek
    De+Verdayene - Deverdayene - Dökmek
    Pê+Gırotene - Pêgırotene - Tutmak, Yakalamak
    Pa+Zeleqnayene - Pazeleqnayene - Bir şeyi başka bir şeye yapıştırmak

    3- Bileşik Fiiller

    İsim olan kelime mastarının önüne gelmekle yapılır. Yani isim yardımıyla yapılır (İsim+fiil).

    Bazı Örnekler:

    Pars+Kerdene - Parskerdene - Dilenmek
    Pare+Kerdenen - Parekerdene - Paylaşmak
    Pers+Kerdene - Perskerdene - Sormak
    Kaş+Kerdene - Kaşkerdene - Çekmek
    Bar+Kerdene - Barkerdene - Yüklemek




    · Fiil Çekimlerinde ‘Şimdiki Zaman’


    Fiil çekimlerinde şimdiki zaman için bazı örnekler:

    1- WERDENE - YEMEK

    a- (olumlu hal)
    Ez wena - Ben yiyorum
    Tı wena - Sen yiyorsun
    O weno - O yiyor (eril)
    A wena - O yiyor (dişil)

    Ma wenime - Biz yiyiyoruz
    Şıma wenê - Siz yiyiyorsunuz
    İ (inan) wenê - Onlar yiyiyorlar

    b- (olumsuz hal)
    Ez NÊwena - Ben yemiyorum
    Tı NÊwena - Sen yemiyorsun
    O NÊweno - O yemiyor (eril)
    A NÊwena - O yemiyor (dişil)


    2- ŞIMITENE - İÇMEK

    a- (olumlu hal)
    Ez şımena - Ben içiyorum
    Tı şımena - Sen içiyorsun
    O şımeno - O içiyor (eril)
    A şımena - O içiyor (dişil)

    Ma şımenime - Biz içiyoruz
    Şıma şımenê - Siz içiyorsunuz
    İ(inan) şımenê - Onlar içiyorlar

    b- (olumsuz hal)
    Ez NÊşımena - Ben içmiyorum
    Tı NÊşımena - Sen içmiyorsun
    O NÊşımeno - O içmiyor (eril)
    A NÊşımena - O içmiyor (dişil)


    3- WENDENE - OKUMAK

    a- (olumlu hal)
    Ez wanena - Ben okuyorum
    Tı wanena - Sen okuyorsun
    O waneno - O okuyor (eril)
    A wanena - O okuyor (dişil)

    Ma wanenime - Biz okuyoruz
    Şıma wanenê - Siz okuyorsunuz
    İ (inan) wanenê - Onlar okuyorlar

    b- (olumsuz hal)
    Ez NÊwanena - Ben okumuyorum
    Tı NÊwanena - Sen okumuyorsun
    O NÊwaneno - O okumuyor (eril)
    A NÊwanena - O okumuyor (dişil)

    Ma NÊwanenime - Biz okumuyoruz
    Şıma NÊwanenê - Siz okumuyorsunuz
    İ(inan) NÊwanenê - Onlar okumuyorlar




    İsmin Bükümlü Hali ve ‘Dili Geçmiş Zaman’

    İsmin bükümlü halini ve ‘dili geçmiş zaman’ ile ilgili bazı fiil çekiminde örnekler verelim:

    Bükümlü hal

    a- Mı
    To
    Êy (eril)
    Aye (dişil)

    Ma
    Şıma
    İnan


    b- Mı berd - ben götürdüm
    To berd - Sen götürdün
    Êy berd - O götürdü (eril)
    Aye berd - O götürdü (dişil)

    Ma berdrime - Biz götürdük
    Şıma berd - Siz götürdünüz
    İnan berd - Onlar götürdüler

    c- Bükümlü hal örnekleri

    KAM - (Yalın hal) - ‘Kim’ örneğinden bükümlü hal;
    Kami - Kim
    Kami ra - Kimden
    Kami ro - Kime
    Kami de - kimden
    Bı kami - Kiminle
    Kam be kami - Kim kiminle
    Kam be kami ra - Kim ile kim


    Dili geçmiş zaman ile fiil çekimlerinde bazı örnekler

    WERDENE - Yemek

    a- (Eril nesnelerde)
    Mı werd - Ben yedim
    To werd - Sen yedin
    Êy wend - (eril) O yedi
    Aye werd - (dişil) Oyedi

    Ma werd - Biz yedik
    Şıma werd - Siz yediniz
    İnan werd - Onlar yediler

    b- (Dişil nesnelerde)
    Mı werde - Ben yedim
    To werde - Sen yedin
    Êy werde - (Eril) O yedi
    Aye werde - (dişil) O yedi
    Ma werde - Biz yedik
    Şıma werde - Siz yediniz
    İnan werde - Onlar yediler

    c- Çoğul nesnelerde (Bu hallerde eril/dişil fark etmez ve fiil ‘i’ soneki sonuçlanılıyor)
    Mı werdi - Ben yedim
    To werdi (v.b)

    Mı werd - Ben yedim
    To werd - Sen yedin
    Êy wend - (eril) O yedi
    Aye werd - (dişil) O yedi




    · Zazaca'da Tamlama

    Zazaca’ da tamlama, tamlananın sonuna gelen sonekler ile yapılır. Bu sonekler;


    1-Tamlanan

    Eril tekil kelimelerde: ‘ê’
    Dişil tekil kelimelerde: ‘a’
    Çoğullarda;(yine): ‘ê’

    2- Tamlayan

    Eril tekil kelimelerde: ‘i’
    Dişil tekil kelimeler: ‘e’
    Çoğul kelimeler: ‘an’


    Bazı Örnekler:

    1-Tamlanan

    a-Eril tamlanan:
    DestÊ laceki - Oğlanın eli
    PorÊ cenike - Kadının saçı
    DerdÊ mordemi - Adamın derdi
    HêgayÊ xali - Dayının tarlası
    BenuştÊ Dılşayi - Dılşa’nın sakızı

    b- Dişil tekil tamlanan:
    QelemA Lerzani - Lerzan’ın kalemi
    KoçıkA Caferi - Cafer’in kaşığı
    MangA Zerife - Zerif’in ineği
    BalişnA Heseni - Hasan’ın yastığı

    c-Çoğul tamlanan:
    MasuyÊ sosıne - Sosın’ın balıkları
    BalişnÊ kêneke - Kızın yastıkları
    KıtabÊ laceki - Oğlanın kitapları

    2- Tamlayan:

    a- Eril tekil kelimeler:
    Vaşê koyİ - Dağın otu
    Astorê Xelilİ - Halilin atı
    Bırê warİ - yaylanın ormanı

    b-Dişil tekil kelimeler
    Mayina FatmayE - Fatma’nın atı
    Baya GulE - Gülün kokusu
    Derdê XeribiyE - Gurbetin derdi

    c-Çoğul Tamlayan:
    Kayê DomanAN - Çocukların oyunu
    Raya dewAN - Köylerin yolu
    Adırê ŞuyanAN - Çobanların ateşi



    Zazacada Sıfat

    Zazaca’da sıfatlar, yapıları bakımından üçe ayrılırlar.

    1- Basit sıfatlar
    2- Türemiş sıfatlar
    3- Bileşik sıfatlar

    1-Basit Sıfatlar

    Her hangi bir ekle türememiş, birden fazla kelimeden oluşmamış tek kelimelik sıfatlardırlar.

    a-Eril nesneleri nitelendiren bazı sıfatlardan örnekler
    Kılm - Kısa
    Xori - Derin
    Çewt - Eğri
    Berz - Yüksek

    b-Dişil nesneleri nitelendiren sıfatlardan bazı örnekler
    XoriyE -Derin
    ÇewtÊ - Eğri
    RındE - İyi
    DergE - Uzun

    c-Çoğul nesneleri nitelendiren sıfatlardan bazı örnekler
    Rındİ - İyiler
    Dergİ - Uzunlar
    Xırabİ - Kötüler
    Kılmİ - Kısalar

    2- Türemiş Sıfatlar
    Bunlar, edat ya da soneklerle türetilen sıfatlardır

    a-BI olumluluk edat ile, eril hallerde bazı örnekler
    BIxêr - Hayırlı
    BIkêyf - Keyifle
    BIcan - Candan
    Bıdert - Dertli

    b-Bı ile dişil örnekler;
    BIxêrE - Hayırlı
    BIkêyfE - Keyifli
    BIcanE - Candan
    BıderdE - Dertli

    Olumsuzluk anlamı BÊ ile yapılır BÊxêr-BÊxêre-hayırsız (v.b)
    Çogullarda arkasına İ harfı alarak yapılır;
    Bıxêrİ hayırlılar, Bêxêrİ - hayırsızlar (v.b)

    3- Bileşik Sıfatlar
    Bazı fiillerde gelecek zaman kökünün, bir isim, zamir ya da sıfatın arkasına gelerek oluşanlardır;

    Bazı örnekler

    a-Eril hal;
    Wer - HeramWER - Haram yiyen
    ZAN - zonZAN - Dil bilen
    DOŞ - mangaDOŞ - İnek sağan
    XOŞ - serXOŞ - Sarhoş

    b-Dişil hal
    HeramwerE - Haram yiyen
    ZonzanE - Dil bilen
    MangadoşE - İnek sağan
    SerxoşE - Sarhoş

    c-Çogul hallerde kelimenin arkasına İ harfi gelir
    Heramwerİ - Haram yiyenler
    Zonzaneyİ - Dil bilenler
    Mangadoşİ - İnek sağanlar
    Serxoşİ - Sarhoşlar



    · Zazaca'da Edat


    Kendi başlarına anlamları olmayan, ancak bir kelime ile birlikte kullanılınca anlam ifade eden sözcüklerdir. Zazaca da edatlar, bulundukları yere göre üç gruba ayrılırlar;

    1- Kelimenin önünde yer alanlar
    2- kelimenin arkasında yer alanlar
    3- Hem kelimenin önünde, hem de arkasında yer alanlar


    1- Kelimenin Önünde Yer Alan Edatlar (önedetlar);

    a- BE,
    b- BI

    a- BE edatı
    Ez BE xo wanena - Ben kendim okuyorum
    Xatır BE to - hoşcakal
    Ez BE laceki huna - Ben çocuğa gülüyorum

    b- BI edatı;
    (Sorgule) BI trêne şiye - (Sorgul) trenle gitti
    (Zane) Bı zaneyê xo kıfş beno - (bilgili), bilgisiyle belli olur
    (Hesen) Bı xo şi - (Hasan) kendisi gitti


    2- Kelimenin Sonuna Gelen Edatlar (Ardedatlar)

    a- DE
    b- RA

    a- DE edatı;
    Ez cêr DE menda - Ben aşağıda kaldım
    Dewıji wêşaniye DE mendê - Köylüler açlıkta kalmışlar

    b- RA edatı:
    Ez to RA hes kena - Ben seni seviyorum
    Hevalan RA… - Arkadaşlara….
    Nasan RA…. - tanıdıklara….


    3-Önedat ve Ardedatlar

    a- BE….DE
    b- DE…RA

    a- BE…DE edatı;
    BE benuşt, laceki kay DE vet - Sakız ile çocuğu oyunda çıkardı
    BE sole, astore merge DE gırot - Tuz ile atı çayırda tuttu.

    b- DE…RA edatı;
    Çewlig DE cêr, raye derg bena karêr RA ver derbaz bena - Çewlik’de aşağı yol uzanıp karêr’in önünden geçiyor
    Dewe DE çinit, taciran RA rot - Köyde biçti, tüccarlara sattı

Benzer Konular

  1. Silo Qiz - Zazaca Klamlar
    Konu Sahibi DerDoCan Forum Zazaca Albüm tanıtım
    Cevap: 10
    Son Mesaj : 01.Mart.2010, 22:26
  2. zazaca yazı dilli
    Konu Sahibi [email protected]@ Forum Zazaca Yazı Ve Makalaler
    Cevap: 0
    Son Mesaj : 23.Ocak.2010, 00:02

Bu Konu için Etiketler

Yetkileriniz

  • Konu Acma Yetkiniz Yok
  • Cevap Yazma Yetkiniz Yok
  • Eklenti Yükleme Yetkiniz Yok
  • Mesajınızı Değiştirme Yetkiniz Yok
  •