Bguman, Sed Kurd ilimdarek musluman e di tevay jiyana xwe de, nrnn xwe yn Islam derxistiye p. L ew, herweha Kurdek dilsoz j bye. Her iqas gelek nivs nrnn w ji al nijadperestan ve b tehrbkirin j, ro em p zanin ku, Sed Kurd di gelek nivsn xwe de maf gel xwe j parastiye ji bo azadiya Kurdan xebitiye. Ango ew tu car, Kurdbna xwe ji nasnama xwe ya Islam pada negirtiye.Wek t zann, Rojnama Hevkar Pketina Kurdan (Krd Teavn ve Teraki Gazetesi) di dawiya sala 1908an de dest bi weana xwe kiriye.Jimara yekem ya rojnam de nivsek Sed Kurd j heye. Bguman, ji bil v nivs gelek nivsn w yn din j ya li ser gel Kurd henn

Ji ber Serhildana x Sed, wek gelek pketiyn Kurda ew j di sala 1925an de surgun Rojavay dikin Fehim IIK
Sed Kurd; Beduzzeman Sed Nors nav her naskir ya dmah j Sad Nursu...
Herd navn pn, navn ku Kurd l daniye, ew in. Nav dmahiy j yn ku xwestin w ji Kurdbna w dr bixin, wana l dannin. Mixabin, yn ku nav w dannin Sad Nursu, bi ser j ketine. Wel bi ser ketine ku, niha li Tirkiy ji terqatn her mezin ku pengiya w nijadperestn Tirka dikin yek j j Nurc (Nurcu Tarikat) nin ev terqata nav xwe j ji Sed Kurd girtiye. Navgirtina ev terqat ne girng e; l ew bi xwe bhurmet li Sed Kurd kirine w tehrf kirine; ji Kurdayetiy dr xistine. Bi raya min y girng ev e.

Sed Kurd, merivek xwende pispor ilmdarek her pket y dema xwe by. Her weha mafperestek qenc ya gel xwe j by. L li hember v arezay zanabna w, gelek Kurdn dilsoz, bi taybet j Kurdn me yn sosyalst h j yan Sed Kurd nasnakin, yan j w ten bi nasnama w ya Islam dinasin ew j bi v nrnn xwe ve w ji Kurdbna w bpar dikin; ji mafperestiya Kurd ji Kurdayet dr dixin.
Bgman, her kes her dtinek, pwst e bi gor dema xwe b irovekirin. Sed Kurd xebatn w yn li ser Kurdayetiy j, pwst e li gor dema xwe ert mercn jiyana w dem jiyana ew bi xwe tde b b irovekirin. Ez j heta ji min b, weha bikim. L ber ku ez dest bi mijara xwe bikim, dixwazim Sed Kurd ji xwendevanan re bidim nasandn.

Sed Kurd, di sala 1881an de, li gundek Bdls ku bi ser Hzan ye, ango li gund Nors hatiye din. Nav bav w Mrza ye. Heta neh saliya xwe li gund, li cem bav xwe dimne. Di neh saliya xwe de ji gund vediqete t gund 'Tax' ku dest bi xwendina xwe ya medresey bike. L li medreseya Mele Mihemed Emn ya li Tax zde namne. Bi feqiyn medres re er dike vedigere gund xwe. Demek ji birayn xwe y mezin dersan werdigre; dra dere li gund Prms endek di medresa gund de dimne ji w der j t li cem xn Hzan dersn xwe didomne. L xwendina xwe ya ku pit w cazet werdigre, li Beyazid, li cem x Mihemed Celal temam dike.

Wek t zann ku feqiyn medreseyan ji bo dara medreseye her weha ji bo dara jiyana xwe ya rojane zekata berhev dikin. Xwarinn xwe yn rojane, ango ratibn xwe j ji gundiyan werdigrin. L Sed Kurd, yek bi trxret e. Ji ber v yek j berhevkirina ratib zekatan li xwe danayne. Tu car li nav gund li py ratiban nagere li py zekatan nakeve. Ev trxretiy w, heta dawiya jiyana w j psra w bernade.
Sed Kurd, di medresan de xwendinek pir bi lez didomne. Ango ji xwendina xwe re gelek zrek e; dikare pirtkn her bi rpel ya medresey, di nabeyna hefteyek de jiber bike. Heta wel zrek e ku, meleyn ku ders didin w demek unde dest p dikin ji Sed Kurd dersan j werdigrin.

Yek ji derdn Sed Kurd j ew e ku, ji bo Kurda medreseyek bi nef zankoy (unverste), ango zankoyek wek El-Ehzera Misir amade bike. Xebata Medreseya Zehra ya li Wan, xebatek weha by. L Dewleta Osman ewil car zna v yek nade. Pit re Sultan Reat zna vekirina Zankoya (Medreseya) Zehray dide. L w dem j er Yekemn a Chan destp kirib. Di ert mercn dijwar ya w dem de, Zankoya Zehra j demek kurt dij dra mecbr dimne deriy xwe digre.

Sed Kurd ber ku Zankoya Zehray veke, t Stenbol j. Li Stenbol, her iqas li hember Saltanat, dilxwaz azad serbestiya gel Osman be j, dsa li hember Jonturka radiweste; rexneyn tuj li Jonturka digre. Sedemn rexneyn Sed Kurd, dijwariya Jonturka ya li hember dn Islam ye. Ew, dijwariya Xlafet Islamiyet ji hev du vediqetne, her du naxe, kefeyek.

Sed Kurd pit ku t Stembol, daxwaznivsek dide Mabeyn (nivsgeha seray) ku bigje dest Abdulamd duyemn. Ev daxwaznivsa Sede Kurd, di rojnama 'ark Kurdistan' de j bi sernivsa "Kurd dsa muhtac in" t apkirin. Daxwaznameya Sede Kurd bi Tirk hatiye nivsn ew di daxwaznama xwe de bi taybet li ser rewa hnkariya Kurda rawestiyaye. Sed Kurd bi v daxwaznameya xwe, hem daxwaza hnkariyek pket ya hemdem dike hem j hnkariya bi ziman Kurd derdixe p.

Sed Kurd di daxwaznameya xwe de, ji Abdulhamd duyemn daxwaza vekirina s medreseyn Kurd dike bi kurt weha dibje: Di medreseyn Kurdistan de incax zarokn ku bi Tirk dizanin dikarin stfade bikin. Mamosteyn ku hatine andin, zimann mehal nizanin. Ji ber v yeke gelek zarokn Kurda ji xwendin bpar in. Ev j dibe sedema tevlhev wahet. Ji bo v yek pwst e li Kurdistan s medreseyn Kurd b vekirin. Qe nebe di van medreseyan de xerca 150 xwendekar ji al dewlet ve b dayn.
L Sed Kurd i dike xwe naghne Abdulhamd. Heta ji ber ku gotinn 'bperwa' li hember Abdulhamd serf dike, w davjin timarxaney dra endek di zndan de j dimne. Pit timarxan zndankirin gelek teqeleyn hwd. li Stenbol dij, carek din vedigere Kurdistan ev car destp dike li nav ern Kurda digere. Titn ku niha wek 'Rsale- Nur' t zann, piran axaftinn Sed Kurd ya w dem nin.
Sed Kurd, di er Yekemn a chan de Cepha erq de bedar er dibe. Di v er de, ango di sala 1914an de lekern Rus w dl digrin nzk du sal nvan li Rusyay girt dimne.
Pit re ji Rusyay direve carek din t Stembol. Sed Kurd, li hember fetway Xlafat, dsa j alkariya tevgera Enadoliy dike. Qas ku em zanin, di sala 1920an de Mistefa Kemal ji bo Meclsa yekemn banga Sed Kurd j dike. L ew demek kurt di Enqer de dimne wazfeyek hilnagre; ango ew Mistefa Kemal bi hev nakin.

Pit Enqer, Sed Kurd carek din vedigere Kurdistan xebatn xwe yn nav Kurda didomne. L ev car ji ber Serhildana x Sed, wek gelek pketiyn Kurda ew j di sala 1925an de surgun Rojavay dikin. Sed Kurd, demek dirj li nahiya Isparta li Barlay dimne. Axaftinn ber ya Sad Kurd, di v surguna w de dibin 'Rsale- Nur' derbas ser kaxiz dibin. Pit nefkirina Ispartay, ev car bi tawanbariya "daxwaza hilweandina dewlet", w li Eskehr dikin zndan pit zndan j w surgun Qastamoniy dikin. Nzk het sala li Qastamoniy dimne. Ji wir j rdikin zndana Denzliy pit end mehan j w surgun Emrdax dikin.

Pit surguna Emrdax end salek serbest dimne. L di sala 1948an de carek din t girtin ev car w dixin zndana Afyon. 20 mehan li zndana Afyon dimne. Hukumeta Menderes, w ji zndan derdixe. L Sed Kurd ji ber ku zor zilma hukumeta Menderes j tawanbar dike, zndankirin surgunn Sed Kurd carek din destp dike. Ev zndankirin surgunkirina Sed Kurd, heta sala 1960an didome.
Sed Kurd, pit jiyanek dijwar, 23 Adara 1960an de, dema li Rihay surgun by jiyana xwe temam dike die ser heqiya xwe. L dewlet pit mirina w j w rehet nahle. Cuntaya leker ya 1960an, gora w ya li Rihay vedike cesed w ji gor derdixe dibe li ciyek ne diyar vedire. Ciy gora Sed Kurd heta niha j naye zann.

Bguman, Sed Kurd ilimdarek musluman e di tevay jiyana xwe de, nrnn xwe yn Islam derxistiye p. L ew, herweha Kurdek dilsoz j bye. Her iqas gelek nivs nrnn w ji al nijadperestan ve b tehrbkirin j, ro em p zanin ku, Sed Kurd di gelek nivsn xwe de maf gel xwe j parastiye ji bo azadiya Kurdan xebitiye. Ango ew tu car, Kurdbna xwe ji nasnama xwe ya Islam pada negirtiye.
Wek t zann, Rojnama Hevkar Pketina Kurdan (Krd Teavn ve Teraki Gazetesi) di dawiya sala 1908an de dest bi weana xwe kiriye. Ev rojnama ku bi pengiya Seyd Abdulqadir ve li ser nav Komela Hevkar Pketina Kurdan (Krt Teavn ve Teraki Cemiyeti) hatiye apkirin, bi tevay neh jimar derketiye. Jimara yekem ya rojnam de nivsek Sed Kurd j heye. Bguman, ji bil v nivs gelek nivsn w yn din j ya li ser gel Kurd henn. L bi raya min ev nivsa Sad Kurd, ya her balk e.

Sed Kurd, di v nivs xwe de hem s cewhern Kurda hem j s neyarn Kurda radixe ber avan. Nivs weha ye:
"Ey gel Kurdan, ttfaq de qewet, tthad de heyat, di biratiy de seadet, hukumet de selamet heye. Kabika tthad erta mehebbet qew bigirin, da we ji belay xelas ke. Qenc guh xwe bidin, ez' titek ji we ra bibjim: Hn bizanin ku s, s cewhera me hene, hifza xwe ji me dixwazin. Yek Islamiyet, ku hezar hezar xwna ehdan buhay w dane. diduwa nsaniyet, ku lazim e em xwe nezera xelq de bi xizmeta aqil, ciwamran nsaniyet xwe nan din bidin. sisiyan mlliyeta me ye, ku meziyet da me; ber, ku bi qenciya xwe sax in, em bi kar xwe, bi hifza mlliyeta xwe rh wan qebra wan de ad bikin.

"Pit w, s dijmin me hene, me xirab dikin. Yek feqrt ye, il hezar hemal Stembol dell w ye. diduwan cehalet bxwendin, ku hezar ji me da yek 'qazete' nikarin bixwnin, della w ye. sisiyan dujmin xtlaf e, ku ev edawet qeweta me winda dike, me musteheq terbiye dike hukumet j ji bnsafiya zulm li me dikir."

"Ku we ew sehkir, bizanin ara me ew e ku em s ur elmas bi dest xwe bigirin, ta ku em her s cewhera xwe ji dest xwe nekin, her s dujmin xwe ji ser xwe rakin."

Sed Kurd, dumahiya nivsa xwe de bangek li gel Kurd j dike di bang de daxwaza hnkariya hemdem hevgirtina hev d derdixe p.

Ev Sed Kurd ku me j behskir, li Tirkiy ji al gelek kesan ve t naskirin. Li ser nav w ev tn amadekirin. Her sal roja mirina w de mewldn mezin tn dann. Panl, semner konferans tn kirin. L van alakiyana, piran 'Nurcu'yn Tirk ku her weha bi nrnn xwe yn nijadperest ve j tn naskirin, amade dikin di van alakiyan de yek peyvek li ser Kurdbna Sed Kurd nay gotin. Qas ku ez zanim, li nav Kurda j ten derdorn kovara Nubihar Kurdayetiya Sed Kurd derdixe p ev derdora end pirtkn Sed Kurd ku ji al nijadperestn Tirk ve hatibn tehrbkirin j, wek orjnala w apkirine.

K i dibje bila bje, nrna k i dibe bila bibe, xwed derketin ne parastina ray raman e. L titek din j heye ku, bingeha herkes ji piyn wan t. Sed Kurd j, bingehek Kurda ye. Ango x Sed, Seyt Riza, Ihsan Nur Paa, Seyt Abdulkadir, Qaz Mihemed, Mele Mistefa Barzan ji bo Kurdn ro i fade dike, Sed Kurd j lazim e ji bo Kurda w fade bike.

avkaniyn Nivs:
1. Krt Teavn ve Teraki Gazetesi, Wergra M. Emn Bozarslan, 1998, Stockholm.
2. Peyvn Pk, Sed Nors, Weann Nubihar, 1992, Stembol.
3. Bedizzaman'n Hayati, Abdurahman Nurs, Weann Nbihar, 1997, Stembol.