Colemrg


Colemrg nav nave bajarek Botan, di parzgeha Hekariy de ye. Colemrg di nav snorn Komara Tirkiyy de ye. Nav w y tirk "Hakkari" ye. Bi Colemrg gelek cara olemrg j yt gotin. Hem olemrg hem j Hekar navt gelek drok ne. olemrg nav bajar navenda Hekar y bye, l bel Hekar nav mrgeh bye ku li gelek herma dibt. Herm bajart girday bi w mrgeh ra ewene: keftan, welan, Masero, Suwartan, Kemerburc, no (olemerg), al, Erto, Teyar Jr Teyar Jor, Hemdye (Xoab), Gever (Bajrgeh-Duz), Oramar, emsdnan, Elkatax, Mukus, Wan, Karkan, Norduz, Ebaĝa, MehmdiyeXavasor, Arak, Tmar Esporkan Erd, Bergr, Duzesp, Elegirt, Menapert, Selmas (Selemast) Surmel. Snort Hekary carcar li wan hermt bas l hatye kir kmtir bn.
erefname dibjt damezrner bav bapir mrn Hekariy emsedn bye. Hekar li bin dest mr mezin Kurda Selahedn Eyub da bye. Pai Melik Kamil Eyub, li sala 1218-a zayn, Hekary y ketiye bin dest Melik Adili.
Ykmn Mr w binemal ku erfname bas l diket Yezdan re (ku bi Ereb Izz al-Dn r yt goty), ku ķelata Wan li hember Teymuri Leng li sala 1387- zayn y girtin.
Di nawbenda sala 1460 1465- zayn da Qere Qoynliya Hekar dagr kirin Mrt Hekary li ĥukum xistn mret dane malbata Kurdt Donbul. Bigotina ansiklopediya slam, Dombulya, bi harkarya Aqqoynlya, ķelata Bay li emsdna li gel beek Hekary girtine bin dest xwe.
Hinek tcirt Asuriyt Hekary ciwab dane yek li zelamt binemala mrt Hekary binav Mr Esededn engzrn, ku hzek ji Kurdan berhev kirib ub xizmeta ĥakim Misr. Mr Esededn vegerya Hekarye mret bi er li Donbulya wergirt carek d mretya bav bapra bidestna . Ew binemal pai hing nav embo girte xwe.
Li dewr Tymur Lengi Diyarbekir girti, ewi kesek bi nav Qere Osman kire mr Hekary. Nikitine li w bavery ye ku ewi Qere Osman li gel kie Kurdek li binamala mrt Hekary dawet kir b sebeba serkewta w binemal.
Li dewr ah Ismal I (yk), serokt embo (Mr Hekary) li ķelata Bay li emsdnan, dijn ĥukum dikirin.
Ew binemal ĥeta nva sedsalt 19:a zayn li Hekar Elbak ĥukum y kir. Mr her dawy w binemal Nrula Beg bye, ku pa zortir basa wi dhte kirin. Nrula Beg pai biray xwe dibte Mr Hekary paytext xwe li Colemrg diguherte Elbak.
Nrula Beg yk li bihztirn hevkar ykgirtyt Mr Bedirxan Beg Botanmisiyonert Emrk, li wi dewri, p Mr Bedirxan Beg Botan mrt Hekary gelek li mrt Botan bi hztir bne.


Erdngar snorn bajr

Bajar di nav pareleln 36 57 37 48 bakr merdyenn 42 10 44 50 rojhilat de ye. Snorn bajr li bakr bi Wan, li rojava bi ernex Srt ve, li bar bi Dihok ve li rojhilat j bi rmiyey ve t girdan.

Taybetiyn erda bajr

Pvana erda herm 9.521 km ye . Piraniya erda herm ji iyayan pk t. (87,6%), det (2,1%), plato j (10,3%) ne. Ji ber iyabna herm andin km t andin. Tene gz n her pir in ku li herm tn andin. Li geliyn herm, birinc, kunc fk j t andin.

Avhewa

Li herm du cureyn avheway hene. Ber bi aliy iya ve avhewayeke sar, reah li devern geliyan j avhewayeke Behra Sp serdest e. Herm zivistanan pir sar dirj , havnan j hnik derbas dibe.

Nifus naveyn bajr (1997)


  • Colemrg (navend) (Hakkari), 73.221(1997)
  • el (ukurca), 15.778(1997)
  • emznan (emdinli), 38.816(1997)
  • Gever (Yksekova), 91.530(1997)

Tevahiya nifsa herm tev gundan 212.486 (1997)e. Tevahya gelh herm 246.469 (2007)
iyayn herm

Reko (Geliy n 4.135 m), Durek (4.060 m), Maunsel (3.850 m), GelyanoGar (3.460 m, Geverok (3.356 m), Termo (3.275 m), Bardaloiyay Re (3.630 m).

Det zozan

Deta Gewer (li dora em Nihl ye (175 km), det 1.900 m ji behr bilind e. Geliy Xabr (di navbera iyay Termo Tann de ye.), Geliy Avaroban (di navbera iyay Clo Sat de ye). Geliy Zap li dora em Zap ye. Geliya emznan j li rojhilata bajr olemerg ye. Zozana Kanimahan'e li dora gunde arqela ye.

em gol

Li ser iyayn Clo, Sat Reko, goln krater hene. Gola Gelyana li iyay Reko, di 2.950 m bilindbn de ye. Dirjbn firehbna gol 300m 250 m ye. Gola n, Seyidxan Golan j li ser iyay re in. Hinek gol j li ser iyayn Sat ne.
Ji emn Avaroban, emzdnan Hacibeg em Zapa mezin pk t. em Xabr j axek em Dcley ye.

Serwetn bin erd

Li herem madenn bin erd heta nuha j peyde nebne. Tene asbest li hinek deweran hatiye dtn l hn ne hatine bikar ann.
Babetn heywanan

Ji ber ku herm pir bi iya ye, heywann ku li ser iya dijn li herm pirtir peyde dibin. Wek; Bizin m yn iya, hir (li hla emizdna el), rv, gur, kerok, kew werdek yn her pirin ku li herm peyde dibin.

Ol civak

Nifsa herm piran musluman in, ji mezhebn af ne. Km hiristiyan j li herem hene. Tirbn ku ji al gel ve tn ziyaret kirin j hene. Wek Tirba Gulare, Ibedullah Nehr (li emizdnan)


Xwarnn herm

  • Gull: Ji mast, birinc, savar yan j garis dibe. Dew t kelandin, birinc yan j bulxur dikeve nav hinek din j t kelandin. Ji ser agir t girtin ku heta sar tr bibe. Rn sor dibe bi ser de t reandin serws dibe.


  • Kpay (hrn dagirt): Hr t perekirin wek ksn bik tn girdan. Birinca bi qme baharat dikeve nav li ser agir di av de t kelandin.


  • Mertoxe: raniyek, ji tuxavk, rn nivishk arvan t kirin. Tuxavk rn di taw de t helandin arvan bi serde t reandin. Hinek av dikev sar t xwarin. Ji na av erbet j dikeve nav.


  • Keledo: Ji kek t kirin. Dahn, nok, got giyayn ku zivistan hik dikin, tevl hev dikin dikelnin.


  • Doxave: Ev xwarin ji dew dibe. Nok t tevlkirin. Got qmey weke kofteyn ***uk t kirin t tevlkirin.


  • Qirs: Mewj, kakil gzan, got hest, kiftik bi hev re tn kelandin serws t kirin.

Kincn herm

Zilamn herm shal shapik li xwe dikin. Du babetn shal shapikan li herm hene ( Diyaryane yan j SHirnexyane). Bi ser shal shapik de kefiyek li pisht t girdan. legek ku j re dibjin "Kerik" bi serde t li xwe kirin. Di bin shal de derpiyek dirj " kiras derp" t li xwe kirin. Miln shlikan bi nexshe j re dibjin "lewend". Li ser bi kef re dismalek ku ji re dibjin cemedan ( ef ) t pandin. Di nig zilaman de gorn ji hir rengin plavn ku j re dibjin "reshik" hene.
Jinn Colemrg fstann heta nigan dirj carna j end fstan bi ser hevde li xwe dikin. Bi ser fstan de legek ( bi mil yan j b mil) ku j re dibjn "Qutik" li xwe dikin. Di ser de sharpeyek hewreshim yan j kefiyn resh t pandin. Carna arshefek ku j re dibjin " xzar " j ji al jinan ve t li xwe kirin.
Nav kronolojiya bajr

Nav Hekkar y ji gotina " hekkar" ku di sedsala dehan de nav eshrek b ku li herm dijiyan t. Nav Colemrg nav bajar herma Hekkar y ye di dema Memlkiyan de ev nav hatiye gotin. Nav, bi ziman Ermeniyan "Ilmar" bi ziman Suryaniyan j "Gularmak" e.
Kronoloj

BZ (Ber zayn)

  • 1000 - 585 Dema rartyan
  • 585 - 550 Dema Medan
  • 550 - 331 Dema Persan
  • 331 - 323 Dema Mekedoniyan
  • 88 - 66 Hukumdariya Tgran
  • 66 dema Romiyan

PZ (Pit zayn)

  • 297 - 638 Dema Sasaniyan
  • 978 Dema Ereban
  • 1054 Dema Selqiyan
  • 1142 Hukumdariya maddn Zeng
  • 1343 Dema Karakoyuniyan
  • 1360 Dema Mrtiya Hekkariyan
  • 1386 Dema Moxolan
  • 1405 Dema Mrtiya Hekariyan ya duyemn
  • 1534 Dema Osmaniyan
  • 1855 Serhildana zzedn r
  • 1914 Dema Rsan
  • 1918 Dema Tirkan
  • 1924 Serhildana Nastriyan


Ciyn turstk ger

Hekkar ji al tabat iyayan ve pir dewlemend e. Loma j kesn ku hildikshin ser iya spora iyat y dikin, her sal tn herm v spor dikin. Herm ji bo nira heywann kov j musad e.